|
Yazar Mustafa KOÇAK
|
|
06 04 2008 |
|
|
|
Yivsiz tüfekler, tek mermi atan tüfeklerin aksine namlu içinde yiv ve setleri bulunmayan, namlu içi düz tüfeklerdir. Fişeklerinde numaralarına göre farklı sayılarda saçma bulunur.
Olimpik yivsiz tüfek atış yarışmaları; "trap", "double trap" ve "skeet" olmak üzere üç türde yapılır. Yarışmacılar her üç türde de trap aletlerince fırlatılan tabak biçimindeki kilden yapılmış hedeflere atış yaparlar.
A. Trap Yarışmaları: Trap çukuru 5 üçlü gruptan oluşan 15 plâk atma makinesinden ibarettir. Trap çukurundan 15 metre geride 5 adet atış istasyonu bulunur. Grup merkez makineleri arasındaki mesafe 3,20 metredir.
Trap’ı Türkiye’de ilk kuranlar Niyazi Kızıltepe, Ruhi Kıroğlu, Turgut Orcan, Orhan Koral ve Aziz Girayer’dir. Bu kişiler aynı zamanda ilk millî takımı oluşturmuşlardır.
Kullanılan Malzemeler: Trap yarışmalarında kullanılan malzemeleri dört kısımda inceleyebiliriz.
a. Tüfekler: 12 numaralı otomatik, çifte ya da süperpoze av tüfekleri olmalıdır.
b. Hedefler: Kalınlığı 25-27 mm, ağırlığı 100-110 gram olan kilden plâkalar kullanılır. Hedeflerin rengi siyah, beyaz ve sarı olarak önceden saptanır ve karşılaşma boyunca kullanılır (hangisiyle başlanırsa onunla bitirilir).
c. Cephaneler: Karabarut ve yanıcı ya da izli fişek kullanılmaz. 70 mm’lik fişekler kullanılır. Saçma büyüklüğü 7 numara, ağırlığı 24 gram, çapı 2 mm olmalıdır.
d. Trap Aletleri: Trap aletleri üçlü gruplar hâlinde yerleştirilir ve her biri, hedefleri ayrı yönlere fırlatacakşekilde ayarlanır. En iyi yükselme açısı verildiğinde hedefin düştüğü nokta, aletten 65-75 metre uzaktadır. Trap aleti, karşısındaki poligondan görülecekşekilde üst tarafından işaretlenir. Trap görevlisi, yarışmacıyı görüp sesini duyabileceği bir yerden mekanik ya da elektrikli bir sistem kullanarak plâkaları fırlatır. Bu durumda görevliler korunabilmek için aletin arkasındaki çukur ve önündeki paravandan yararlanabilirler.
Kurallar: Genellikle altı kişilik gruplar hâlinde atış yapılır. Atıcıların sıraları kura ile saptanır. Turlar, her yarışmacı 25 trap atışı yapana dek sürer. Kötü hava koşulları yüzünden ya da trap aletlerini onarmak amacıyla atışların durdurulmasına hakem karar verir.
Yarışmacı, ayakta ve her iki ayağı da istasyonun içinde durur. Namlulara fişekleri sürer ve hazır olunca trap alet görevlisine bildirir. Yarışmacı bildirdiği anda hedefler atılmalıdır. Yarışmacının silâhı ateş almamışsa, bu duruma kendisi neden olmamak, hakemin denetiminden önce tüfeğini açmamak ve emniyet mandalına değmemekşartıyla ikinci atış için hedef yeniden atılabilir. Buna "nobört" denir. Hakem heyeti atışa geç gelen atıcının üç puanını keser ve atış sırasında atıcılardan birer tane fişek alarak fişek ağırlığını kontrol eder. Her turda, her atıcı için üç kez tüfeğin ateş almaması özrü kabul edilebilir.
Yönetmeliği ya da donanım kurallarını bozan yarışmacılar uyarılırlar. Cezalandırılmaları, hedef sayılarında kesinti ya da diskalifiyeşeklindedir. Dünya şampiyonalarında ülkeler üçer kişilik takımlarla yarışırlar. Bireysel karşılaşmalar 125 hedef atışı içerir. 25’ten 5 tur yapılır. 75+50 plâka sadece 2 gün içinde atılır. Takım sıralaması bireylerin ilk 125 atışına göre saptanır. 125 atıştan sonra en iyi puanı alan 6 atıcı tek final turuna 25 atış ile katılır.
Değerlendirme: Kurallara uygun ateş edildikten sonra parçalanan hedefler ölü hedef olarak kabul edilir (vurulmuş hedef). Atıştan sonra belirgin olarak parçalanmayan hedefler ise kayıp hedef (vurulamayan hedef) olarak adlandırılır. Buna atıcılıkta "manke" adı verilir. Hedefin atılışındaki zamanlama hatalı ise ve bu hata trap görevlisinden kaynaklanıyorsa ya da atıcı benzer bir nedenle bu hedefe atış yapmamışsa yeni bir hedefin atılmasına izin verilir. Ayrıca atıcı belirgin olarak rahatsız edilmişse ya da başka bir atıcı aynı hedefe atış yapmış ise hakem atışı yineletir.
İlk üç derece için beraberlik söz konusu ise her yarışmacı yirmi beşer traplık bir tur daha yapar. Eğer 50 atış sonrasında beraberlik bozulmamışsa atıcılar aynı dereceyi paylaşırlar. Berabere kalan atıcılar sırayla istasyon değiştirerek hedefi kaçırıncaya kadar birer atış yaparlar.
B. Skeet Yarışmaları
Müsabaka Alanı (Poligon): Skeet poligonunda yarım daire yayı üzerinde bulunan sekiz atış istasyonu vardır. Hedefler daire yayının uçlarında ve karşılıklı konumda bulunan iki kuleden fırlatılır. Soldaki yüksek kuleden atılan hedef, yerden 3,05 metre, sağdaki alçak kuleden atılan hedef ise yerden 1,07 metre yükseklikten atılır. Hedefler daire yayının merkez doğrultusundan geçmeli ve vurulmadığı takdirde havada 67 metre yol alacakşekilde atılır.
Türkiye’de "skeet"te ilk millî takım 1968 yılında Osman Giraud, Hayrettin Onur, Orhan Silem ve Ahmet Tugay’dan oluşmuştur.
Kullanılan Malzemeler: Skeet yarışmalarında kullanılan malzemeleri dört kısımda inceleyebiliriz:
a. Tüfekler: Skeet tüfekleri açıkşoklu (kaval) tüfeklerdir.
b. Hedefler: Trap atışlarında kullanılan plâkalar kullanılır.
c. Cephaneler: Karabarut ve yanıcı ya da izli fişekler kullanılmaz. 70 mm’lik fişekler kullanılır. Saçma ağırlığı 24 gram, saçma büyüklüğü ise 9 numara olmalıdır. Daha kalın saçmaların kullanılması yasaktır.
d. Skeet Aletleri: Belirli limitlere göre ayarlanan açılardan hedefler fırlatılır.
Kurallar: Yarışmalar altışar kişilik gruplar hâlinde yapılır. Bir seri skeet atışı 25 plâk olup 1’den 8’inci istasyona kadar aşağıdaki gibi atılır:
1. istasyon: 1 tek giden
1 double
2. istasyon: 1 tek giden
1 double
3. istasyon: 1 gelen + 1 giden
1 double
4. istasyon: 1 gelen +1 giden
1 double
5. istasyon: 1 gelen + 1 giden
1 double
6. istasyon: 1 tek giden
1 double
7. istasyon: 1 double
8. istasyon: tek + tek
Berabere kalan her atıcı aynı istasyonlarda ve aynı hedeflere atış yapar. Kendi istasyonunda en düşük puanı alan kaybeder.
1 Ocak 1993 tarihinden itibaren yürürlüğe giren yeni skeet kurallarına göre, 2 no’lu kulvardan 1 plâk, 4 no’lu kulvardan 1 plâk atılmaktadır. 4 no’lu kulvara double yerleştirilmiştir. Atıcı, her iki ayağı da poligonun içinde olacak biçimde durur. Nişan deneyi sadece 1 ve 8 no’lu poligonlarda yapılabilir. Uluslar arası kurallara göre hedef görünene dek atıcı tüfeği ile hazır pozisyonda bekler. Yarışmacı önce kendine yakın kuleden atılan hedefe atış yapar. Hedefe ancak atış sınırları içindeyken atış yapılabilir. İlk 7 poligondan yapılan atışlar hedef, atış sınırları içinde olduğu sürece; 8 numaralı poligondan yapılan atış ise hedef, orta çizgiyi geçmeden yapılır.
Değerlendirme: Trap yarışmalarındaki gibidir. Yarışmacı o tur süresince önceden uyarılmamış olması koşuluyla, tüfek tutuşu hatalı ise kendisine yeni bir atış hakkı tanınır. Çift hedeflerde ise, ilk hedefin vurulmuş olması koşuluyla, her iki namludaki fişek de patlamışsa veya her iki hedef de tek atışta vurulmuşsa ya da atıcı ilk hedef yerine yanlışlıkla ikincisini vurmuşsa yeniden atış yapma izni verilir (nobört).
C. Double Trap Yarışmaları
Double trap, 3 numaralı kulvardan iki adet değişik yöne çıkan plâkalara yapılan atıştır. Her plâkanın bir fişek hakkı vardır. Atıcı 1, 2, 3, 4 ve 5 numaralı kulvarlara yürüyerek, devamlı 3 numaralı kulvardan çıkan plâkalara atış yapar. Bunda amaç, aynı plâkalara yapılan atışlarda açıları değiştirmektir. Double trapta tüfekler, cephaneler ve kurallar trap ile aynıdır. Double trap, erkekler ve genç erkeklerde 150 plâka (3 seri, 75 çift), bayanlar ve genç bayanlarda 120 (3 seri, 60 çift) plâkalıdır. Double trap için ayrı bir atış poligonu sağlanmıyorsa, trap atış poligonu double trap için düzenlenebilir. Finaller, en iyi 6 yarışmacı arasında yapılır. Burada erkekler için 50 plâka (25 çift), bayanlar için 40 plâka (20 çift) atış yapılır.
|
|
