Frizbi, plâstikten yapılmış daire biçiminde bir disk ile açık havada oynanan ve birbirinden farklı stilleri bulunan bir spordur. Profesyonel yarışmalarda belirli bir sahada ve kurallarla oynanırken, amatör düzeydeki oyunlarda bu tip sınırlamalar bulunmaz.

ANTİK ÇAĞDA DİSK

Uçan disk (flying disc) olarak adlandırılan frizbinin izleri milâttan önceye dek gitmektedir. Atletizmin disk atma dalının kökeni olduğu söylense de, Yunanlıların milâttan önce 400’lerde düzenlediği olimpiyat oyunlarında frizbiye benzer şekilde disk fırlatma yarışları yaptıkları bilinmektedir.

Milâttan önce 202’de Romalı askerlerin Hannibal’ın ordusunu yenmek için kalkanlarını kesici alet gibi fırlatmasıyla Zarma savaşını kazandıkları da bilinen bir tarihsel gerçektir.

1968 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Utah eyaletinde yapılan kazılarda çıkarılan kırık çamur disklerin üzerindeki; "Oyun yakala, oyunlar icat et, uçup git." şeklinde çözülen yazı, eski çağlarda benzer sporların yapıldığını göstermektedir.

Frizbi bugünkü yolculuğuna, okul bahçelerinde öğrencilerin birbirlerine ince bir plâk fırlatıp tutması ile başladı. Frizbinin gelişim sürecindeki en önemli adım disklerin sert plâstikten üretilmesi oldu. Bu dönemden sonra frizbi, her yerde kolayca yapılabilmesi ve adrenalin salgısını hızlandıran bir spor olması nedeniyle hızla gelişti.

FRİZBİNİN DOĞUŞU VE GELİŞİMİ

Frizbi isminin ortaya çıkmasının ilginç bir hikâyesi vardır. 1871’de, Amerikan İç Savaşı’nın ardından, William Russel Frisbie, yaşadığı Bransford’dan ayrılarak bir ekmek üretim şirketinin (Old Baking Company) Bridgeport, Conneticut’taki tesislerinin başına geçer. İlerleyen yıllarda bu fırını satın alan Frisbie, kendi ismini taşıyan bir şirket kurar ve ekmek ile tatlı çeşitleri üretir. Zamanla büyüyen şirket ülkeye yayılır.

1920’lerde Yale Üniversitesi öğrencileri, Frisbie’nin turtalarını yedikten sonra, disk biçimindeki ince plâktan yapılan kabı fırlatıp tutmaya çalışarak yeni bir eğlence yaratırlar. Gün geçtikçe yayılan bu eğlenceye Harvardlı öğrenciler Frisbieing ismini verir.

İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ardından Amerikalı Frederick Morrison, halkın uçan dairelere karşı ilgisi üzerine daire biçiminde plâstikten bir disk üretmeyi düşünür ve 1948 yılında hayalini gerçekleştirir. Bu disk Arcuate Vane modeli olarak bilinmektedir. Morrison’un ürettiği disklerin Frisbie’nin turta kaplarından daha kullanışlı olduğunu keşfeden öğrenciler oyunlarında bu modeli kullanmaya başlarlar. Morrison’un 1951 yılında ürettiği Pluto Platter modeli, büyük bir satış başarısı yakalamasının yanı sıra frizbi diskinin bugünkü modelinin de anası sayılır.

Morrison ve birkaç girişimci arkadaşı Harvardlı öğrencilerin Frisbieing ismini verdiği bu plâstik disklere "frisbee" ismini koyar.

1967 yılında takımlar arasında amatör turnuvalarla hayat bulan frizbi sporunda, ilk geniş katılımlı turnuva 1969 yılında yapılır. Michigan Teknoloji Üniversitesinin düzenlediği bu turnuvada "California Masters" takımı büyük bir başarı sağlar. 1970 yılında Goldy Norton ve Jon Davis’in çabalarıyla uluslar arası frizbi turnuvaları düzenlemek için ilk tohumlar atılır. 1970’lerde Amerika Birleşik Devletlerinde düzenlenen turnuvalar, 1980’lerde uluslar arası düzeyde yapılmaya başlanır.

Günümüzde, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada ile hemen hemen tüm Avrupa Birliği ülkelerinde hem yerel, hem de uluslar arası düzeyde profesyonel turnuvalar düzenlenmektedir. Her yıl farklı bir ülkede yapılan bu turnuvalar büyük ilgi görmektedir.

Frizbi batı ülkelerinde profesyonel düzeyde yapılmaktadır. Belirli kuralları ve oyun alanı bulunan bu profesyonel turnuvalarda ülke takımları karşı karşıya gelir.

Ülkemizde amatör düzeyde yapılan ve tatil yörelerinin eğlence araçlarının başında gelen frizbi, hem bireysel hem de takım düzeyinde, farklı stillerde oynanır.

Frizbi oyuncularının özel ekipmanlara ihtiyaçları bulunmaz. Profesyonel oyuncular rahat giysileri ve esnek ayakkabıları tercih ederler ve disk yüzeyine kaymayı engelleyici sprey sıkarlar.

Frizbinin ana malzemesini oluşturan kenarları kıvrık, çembersel disk sert plâstikten yapılır. Karşılaşmalarda altı değişik boyu kullanılır: Bunların 175, 165 gramlığı takım oyunlarında, 133 ve 141 gramlıkları her tür yarışmalarda, 119 gramlığı uzaklık ve nişanlamada, 97 gram olanı ise gençler arası serbest stil ve en çok havada kalma yarışmalarında kullanılır. Frizbi golfü türünde ise frizbiyi fırlatmak amacıyla bir sopaya ihtiyaç duyulur.

Frizbide dört esas atış biçimi vardır: Bunlar; ters atış (backhand), koldan çıkarma (sidearm), bilekten çıkartma (wrist flip) ve başparmak (the thumber) atışlarıdır. Sağ elle ters atış, diske saat yönünde bir dönüş verir. Koldan ve bilekten çıkarmalar ise saat yönünün tersinde dönüş verirler.

Frizbide yakalama teknikleri çok çeşitlidir. Tek elle ters ya da düz yakalama, bacak altından yakalama, arkadan tutma, tek bacak üzerinde yakalama, baş arkasından tutma ve tek bacak ile tek kol yerden destek olarak tutma şekilleri en yaygın yakalama teknikleri arasında yer alır. Profesyonel sporcular yarışma dışı şov amaçlı oyunlarında, diski el veya ayak başparmak uçlarıyla yakalar ve kendilerine özgü tekniklerle rakibe fırlatır.

FRİZBİ OYUN ÇEŞİTLERİ

Profesyonel düzeyde batılı ülkelerde yaygınca düzenlenen frizbi turnuvaları, belirli kurallar ve sınırları saptanmış sahalarda yapılır. Frizbi oyun çeşitleri arasında accuracy, disc golf, discathon, distance, double disc court, freestyle, special events, guts ve ultimate yer almaktadır. Freestyle (serbest stil), ultimate (en iyi), disc golf (frizbi golfü) ve guts (cesaret oyunu) en çok bilinen stiller arasındadır.

Serbest Stil (Freestyle): 160 gr. ağırlığındaki disk ile oynanır. En yaratıcı hareketlerin yapıldığı stildir. Serbest stil yarışmaları müzik eşliğinde bir oyuncuyla yapıldığı gibi takım hâlinde de yapılır. Tek kişilik oyunda, sporcu estetik hareketler ile jüriyi (izleyicileri) etkilemeye çalışır.

İki veya üç kişiden kurulan ve sıralı atışlardan oluşan takım oyunlarında kazanan takımı belirleyen faktörler; zorluk, manevra ve kıvraklıktır.

En İyi (Ultimate): Ultimate hızlı ve hareketli takım frizbisidir. 1980’li yıllardan bu yana diğer frizbi sporlarıyla birlikte turnuvaları düzenlenmektedir. İzleyenlere heyecanlı dakikalar yaşatan ultimate diğer stillerden daha yüksek enerji ve hız ister.

175 gr. ağırlığındaki disk ile yapılan ultimate oyununda takımlar yedi oyuncudan oluşur. Basketbol, futbol ve rugby oyunlarından alınan çeşitli kurallar çerçevesinde düzenlenen ultimate, toplam 100 metrelik bir alanda yapılır. Dikdörtgen şeklindeki oyun alanı 64 metre boyunda 37 metre enindedir. Her iki uçta ayrıca 18’er metrelik uzunlukta puan alanları bulunur. Diski oyuncudan oyuncuya aktararak rakibin puan bölgesine taşımayı amaçlayan oyun 24’er dakikalık iki devre hâlinde oynanır. Diski hatasız yakalayan oyuncunun takımı, diski kazanmış olur. Disk yürüyerek, koşarak ya da adım atarak taşınamaz, mutlaka havadan paslaşarak aktarılmalıdır. Oyuncu diski yakalarken alan dışına çıkarsa ya da elinden düşürürse veya kimseye değmeden yere düşerse diski oynama sırası rakip takıma geçer. Puan kazanmak için diski oyuncudan oyuncuya havadan paslaşarak geçiren takım, rakibin puan bölgesine ulaşmalıdır.

Frizbi Golfü (Frisbee Disc Golf): Frizbi golfü, golf topu yerine frizbi diski ile oynanır. Ağaçlar arasından, çalılıklardan ve suların üzerinden atış yapılarak başlangıç noktasından bitiş direğine ulaşılmaya çalışılır. Bitiş direği bir ağaç ya da benzeri doğal bir hedef olabilir. Yarışmalarda, tepesine zincirle bir metal sepet asılı 1,5 m yükseklikte bir dirsek olması gerekmektedir. Sopa ile frizbi fırlatılırken yarışmacı gerilebilir. Ancak disk elden çıkarken bir ayağın, diski daha önceki atışta düşmüş olduğu noktaya basması şarttır. Yarışma alanı dışına çıkan, iki m’den daha yüksek bir yere takılan ya da konan disk, penaltı atışı ile yeniden oyun alanına sokulabilir. Değerlendirmede diskin her atılışına ve her ceza atışına 1 puan verilir.

Cesaret (Guts): Bu stil diğer frizbi çeşitleri içerisinde en zor ve zahmetlisidir. İki oyuncu birbirinden 14 metre uzaklıkta durur. Diski elinde bulunduran oyuncu tüm gücüyle frizbiyi rakibine fırlatır, bu tür sert atışlara yıkıcı vuruş denir. Rakibinin frizbiyi yakalayamaması durumunda oyuncu puan kazanır. Aksi durumda rakip oyuncunun fırlatacağı frizbiyi iki eli ile tutmak zorunda kalır.