İnsanların geleneksel yaşama biçimlerini, inanışlarını, tabiatla ve birbirleri ile olan ilişkilerini figür, ritm ve müzik eşliğinde anlatan, kültür ögelerinin bu yolla nesilden nesile aktarılmasına yardım eden önemli bir etkinliktir.

Millî folklorumuzun önemli bir bölümünü oluşturan halk oyunlarımız, sportif açıdan da büyük önem taşımaktadır. Halk oyunlarımızın birçok figürü incelendiğinde, bunların aynı zamanda diğer spor dallarında kullanılan bazı hareketlerle yakın ilişki içinde olduğu görülmektedir. Ayrıca halk oyunlarını öğrenmek de, bir sportif faaliyeti öğrenmekle aynı çabayı, aynı etkinliği taşımaktadır. Halk oyunları da birçok spor dalı gibi sosyal bir faaliyettir. Yörelere göre farklılıklar gösteren halk oyunlarının kendine has kıyafetleri, malzemeleri ve kuralları vardır. Bütün bu benzerlikler halk oyunlarını sportif faaliyetlere yaklaştırmaktadır. Aralarındaki en belirgin fark; sportif faaliyetlerin uluslar arası nitelikte, bölgelere göre değişmeyen, kesin kuralları olmasına rağmen halk oyunlarının yöresel nitelik taşımasıdır. Ancak bu da halk oyunlarının bir gereğidir.

Türkiye zengin bir folklorik yapıya sahiptir ve Türk millî folklorunun önemli bir bölümünü oluşturan halk oyunları oldukça çeşitlidir. Kıyafetlerinden kurallarına, müziğinden figürlerine kadar farklılıklar gösteren halk oyunlarımız, ne kadar eski olurlarsa olsunlar, günümüzde de sevilerek uygulanmakta ve izlenmektedir. Hemen hemen tüm eğitim birimlerinde oluşturulan kol faaliyetleri ile halk oyunları gösterileri yapılmakta ve belli zamanlarda yarışmalar düzenlenmektedir.

Oyunların Oynanış Nedenleri

Nişan ve düğün, askere, gurbete uğurlama ve karşılamada.
Şenliklerde.
Dinî ve millî bayramlarda.
Mevsimlik bayramlarda.
Kurtuluş günlerinde.
Yaşıtlar arası eğlencelerde.
Yaylaya çıkış ve dönüşlerde.
Savaş öncesi ve sonrasında.

Oyunların Oynanma Yerleri

Açık alanlarda (çayır, mera, otlak, hasat yeri vb.) ve kapalı alanlarda (ağıl, düğün salonu, kapalı salon, sahne, tiyatro vb.) oynanır.
Oyuncu Seçimi:
Erkeklerin oynadığı oyunlar.
Bayanların oynadığı oyunlar.
Bayan ve erkeklerin, beraber oynadıkları oyunlar.

Halk Oyunlarının Tasnifi

İllere göre,
Bölgelere göre,
Oyun türlerine göre,
Oyuncuların cinsiyetine göre,
Kişi adlarına göre,
Hayvan adlarına göre,
Oyunda kullanılan araçlara göre.

Ayrıca Halk Oyunları

Millî oyunlar,
Seyirlik oyunlar,
Çocuk oyunları,
Temsilî nitelikli oyunlar,
Beceri ve yetenek oyunları,
Eğitici oyunlar olmak şeklinde de sınıflandırılabilir.

Tüm bu sınıflandırmalar genel olarak yapılmaktadır. Çünkü halk oyunlarımız insanlar vasıtasıyla gerek göçler, gerekse evlenme, askere gitme vb. nedenlerle yurdun birçok yerine taşınabilir ve o yörede sevilerek benimsenirse, aynı oyun türü birçok bölgede görülebilir.

Örnek Oyunlar: Koççeri oyunu, Kasap oyunu, Tamzara oyunu, Delile oyunu, Karşılama oyunu vs.

Halk Oyunlarının Türlere Göre Sınıflandırılması
Halk oyunları türlerine göre altıya ayrılır:

1. BAR TÜRÜ OYUNLAR: Genellikle Kuzeydoğu Anadolu Bölgesin'de görülür.

Oyunların Özelliği: Figürler keskin hatlarla belirgindir. El ve ayaklar gergin olarak kullanılır.

Örnek Şehirler: Ağrı, Erzurum, Erzincan, Bayburt, Kars ve Artvin.

Örnek Oyunlar: Hançer Barı, Yüksel Barı, Sarhoş Barı, Tavuk Ban,
Başbar, İkinci Bar.

2. HALAY TÜRÜ OYUNLAR: Doğu Anadolu'nun bir kısmı ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde görülür.

Oyunların Özelliği: Oyun figürlerindeki el ve ayak hareketleri daha çok dairesel olarak yapılır.

Örnek Şehirler: Van, Bitlis, Tunceli, Tokat, Muş, Elâzığ, Malatya, Siirt, Mardin, Diyarbakır, Kahramanmaraş, Gaziantep, Şanlıurfa.

Örnek Oyunlar: Abdurrahman Halayı, Arapgir Halayı, Kartal Halayı, Çekirge Halayı, Koç Halayı, Düz, Toycular, Lorke, Leylim, Esmerim.

3. HORA VE KARŞILAMA TÜRÜ OYUNLAR: Genellikle Trakya Bölgesi'nde görülür.

Oyunların Özelliği: İki ya da daha fazla kişinin karşı karşıya gelerek müzik eşliğinde oynamasına dayanan bir halk, oyunudur.

Örnek Şehirler: Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, Çanakkale.

Örnek Oyunlar: Kampana, Alipaşa, Ahmetbey, Mendil, Zigoş, Fatoş, Düz Horo, Hanım Ayşe, Debreli Hasan, Drama Karşılaşması, Karşılama.

4. HORON TÜRÜ OYUNLAR: Karadeniz Bölgesi'nde, özellikle Doğu Karadeniz kısmında görülür.

Oyunların Özelliği: Horondaki oyun figürlerinde Karadeniz'in deli dalgaları, avlanan balıkların ağlardaki çırpınışı, yaprakların ağaçtan yere düşerken havada sallanışını görmek mümkündür. Oyun figürlerinde bu özellikler anlatılır. Erkek oyunları kadın oyunlarından daha hızlıdır.

Örnek Şehirler: Trabzon, Giresun, Rize, Samsun, Ordu, Sinop ve Artvin.

Örnek Oyunlar: Sigsara, Horon Kurma, Eşkıya Horonu, Düz Horon, Deli Horon, Bıçak Horonu, Koççeri, Üç Ayak.

5. KAŞIK TÜRÜ OYUNLAR: Genellikle Güney Anadolu'nun Akdeniz'e açılan kesimlerinde görülür.

Oyunların Özelliği: Araçla oynanan oyunlara en belirgin örnektir. Oyuncular ellerinde kaşıkla ritm tutarak, karşılıklı düz sıra veya dairesel biçimde oynarlar.

Örnek Şehirler: Kırşehir, Konya, Mersin, Kastamonu, Antalya, Eskişehir, Bursa.

Örnek Oyunlar: Silifke'nin Yoğurdu, Keklik, Yayla Yolları, Develi, Fidayda.

6. ZEYBEK OYUNLARI: Bu oyunlar genellikle Batı Anadolu, Ege, Akdeniz'in kıyı ve iç kesimlerinde görülür.

Oyunların Özelliği: Oyunlarda zeybeklerin yaşama biçimleri, savaş kahramanlıkları, çeviklikleri anlatılır. Bağsız ve bağımsız oynanan oyunlara en iyi örnektir.

Örnek Şehirler: İzmir, Aydın, Bursa, Bilecik, Kütahya, Eskişehir, Muğla, Uşak, Isparta, Burdur, Manisa, Denizli.

Örnek Oyunlar: Muğla Zeybeği, Yörük Ali Zeybeği, Harmandalı, İnce Memed Zeybeği, Kerimoğlu Zeybeği.

Ayrıca çeşitli bölgelerde davulcuların davulla solo figürler yaparak hem çalıp hem oynadıkları da görülmektedir. Kastamonulu Karayılan bu türe örnektir.

HALK OYUNLARI YARIŞMALARI

Ülkemizde uzun yıllardan beri halk oyunları yarışmaları yapılmaktadır. Bu yarışmalarda; belirli bir mekânda, belirli bir sürede ve belirli oyun kurallarına uyma zorunluluğu aranmaktadır. Yarışmalara katılan grupların, belli bir puan üzerinden değerlendirmesi yapılmaktadır. Halk oyunları yarışmalannda değerlendirmeler; aslına uygun giysi, oyun figürlerinin gelenekselliği ve eskiliği, oyunlara eşlik eden çalgıların geleneksel ve yöresel olması gibi kriterler yanında, oyuncuların oyunu 'sunmaları, mimikleri, hareket birliği, tavırları, müziğe uyumları göz önüne alınarak yapılmaktadır.

Halk oyunları yarışmalarında da diğer spor branşları gibi üstün bir performans ve fizyolojik özelliklerle, psikolojik faktörler önemli rol oynar. Yarışmalara uzun süren çalışmalar ve antrenman yapılarak hazırlanılır. Yarışmaların önceden belirlenmiş kurallara göre yapıldığını göz önüne alırsak, halk oyunlarının da diğer spor branşları gibi düşünülmesi gerekmektedir. Halk oyunları yarışmaları genellikle önce il birincilikleri, sonra grup birincilikleri, daha sonra da Türkiye finali gibi birkaç aşamalı olarak yapılır. Zorlu mücadelelerle dolu olan yarışmalara katılan birçok topluluktan yalnızca birkaç tanesi ödül alır. Halk oyunları, yurt dışında ülke kültürümüzün tanıtılmasının en iyi araçlarından biridir. Uluslar arası folklor festivallerinin en önemlilerinden olan ve Fransa'nın Dijon kentinde düzenlenen Dünya Folklor Olimpiyatına katılan halk oyunları topluluklarımız günümüze dek 9 birincilik kazanarak bu tanıtımı en iyi şekilde gerçekleştirmişlerdir.

Halk Oyunları Yarışmaları

Düzenleyen Kurum ve Kuruluşlar: Halk oyunları yarışmaları düzenleyen çok fazla kurum ve kuruluş vardır. Bunların en önemlileri ise Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü, Millî Eğitim Bakanlığı ve Milliyet Gazetesi'dir.

1. Başbakanlık GSGM Gençlik Hizmetleri Daire Başkanlığı
Gençlik merkezleri dernek kurum ve kuruluşlar ve üniversiteler arası halk oyunları yarışmalarını önce il, sonra grup, daha sonra da Türkiye finali şeklinde, sahne düzenlemesi yapan ve sahne düzenlemesi yapmayan ekipler kategorilerinde düzenlemektedir. Bu yarışmalarda halk oyunları grupları oyun, müzik ve giyside geleneksel yapının korunmasına özen gösterirler ve oyunlarını en az 6, en çok 11 dakika içerisinde sergilerler. Oyuncu sayısı en az 7 olup üst sınır serbesttir. Yarışmacı topluluklar 100 puan üzerinden değerlendirilir.

Yarışmalara katılan grupları, Gençlik Hizmetleri Daire Başkanlığı'nın Seçici Kurul Üyeliği kurslarına katılarak bu kurslarda başarılı olan, Seçici Kurul üyeleri değerlendirirler.

2. Millî Eğitim Bakanlığı
Bakanlık ilkokul, ortaokul ve liselerle, Halk Eğitim Merkezleri arasında grup ve Türkiye finali aşamalarında yarışma düzenlemektedir.

Yarışmalarda 10x15 m ebadında, bir alanda oynamak zorunluluğunun yanında, gruplar sahne ışık ve müzikte düzenlemeler yapabilmektedirler Halk oyunlarına eşlik eden çalgıların, yöresel ve geleneksel olma zorunluluğu yoktur.

3. Milliyet Gazetesi
Yirmi yılı aşkın bir süreden beri aralıksız olarak, Türkiye Liseler Arası Müzik ve Halk Oyunları yarışmaları düzenlemektedir.

Milliyet Gazetesi, halk oyunlarımızın dejenere olmadan derlenip, araştırılmasını ve nesilden nesile geleneksel tarzın bozulmadan aktarılmasını, koyduğu yarışma kuralları ile sağlamaya çalışan kurum ve kuruluşların başında gelmektedir.

Halk oyunları yarışmaları Ege, Güney ve Doğu Anadolu ile Marmara Bölgeleri elemeleri sonucunda Türkiye finali olarak düzenlenmektedir. Yöresel müzik aleti kullanılması oyun, müzik ve giysilerin aslına uygun olması zorunludur. Topluluklar elemelerde en fazla 10 dakika, finalde ise 7 dakikada oyunlarını sergilerler.

Değerlendirme oyun, müzik ve giysi bölümlerinde yapılır. Yarışmalar sonucunda derece alan gruplara ve eğitmenlerine plâket ve para ödülü verilir.

Seçici kurul üyeleri, yörelerinin halk oyunlarını iyi öğreten ve birkaç defa Türkiye 1.si olan grupları yetiştiren mahallî yöre öğreticileri arasından seçilir.