Atıcılık, eskrim, yüzme, binicilik ve kros karşılaşmalarını kapsayan bir spor dalıdır.

DÜNYADA MODERN PENTATLON

Kökeni, antik çağda kral habercilerinin seçilebilmesi amacıyla uygulanan özel bir sınava dayanan pentatlon, Antik Yunan Olimpiyat Oyunları’nda bir spor olarak yer almaktaydı. Adına "Eski Yunan Pentatlonu" denilen bu yarışlar, 160-180 m uzunluğunda bir mesafeyi koşma, uzun atlama, disk atma, cirit atma müsabakalarının sonunda, en başarılı olan iki sporcu arasında bir de güreş karşılaşması yapılması şeklinde düzenlenmekteydi.

Daha sonra güreşin yerine 1500 m koşusunun getirilmesi ve kısa mesafe koşusunun da 200 m’ye çıkarılmasıyla atletizme uyarlanan Eski Yunan Pentatlonu, bu şekliyle 1912-24 yılları arasında yapıldı. 1912’de, günümüzde yapıldığı şekliyle olimpiyatlarda ilk kez yer alan modern pentatlon, 1952’den sonra bir takım yarışmasına dönüştürüldü. Pentatlondaki beş yarışma dalı beş Olimpiyat halkasını; dolayısıyla beş kıtayı temsil etmektedir.

KURALLAR

2000 yılına kadar olimpik bir spor olarak yalnızca erkeklerin katıldığı modern pentatlon yarışları, her gün bir yarış yapılmak koşuluyla beş günde tamamlanır. Yarışmalar genellikle; 1. gün atıcılık (A), 2. gün eskrim (B), 3. gün yüzme (C), 4. gün binicilik (D), 5. gün kroslar (E) şeklinde yapılır.

A. Atıcılık: 4.5 mm havalı tabancayla 10 m mesafeden sabit hedefe atış şeklindedir. Sporcular yirmi farklı hedefe 20 atış yaparlar ve her atış için 40 saniye süreleri vardır. Hedefin en dıştaki halkasını vurmak 1, en içteki daireyi vurmak 10 puandır. Hedeflerden toplanabilecek maksimum puan 200’dür; bu sayı yarışma puanına çevrildiğinde 1336 puana denk gelmektedir. 172 hedef puanı, 1000 yarışma puanıdır ve 172‘den her bir eksik hedef puanı için 12 yarışma puanı kaybedilir, her fazla puan için 12 puan kazanılır. Yarışmacı atışını yaparken ayakta durmalı ve 1500 gramdan hafif olması gereken tabancasını tek elle tutmalıdır.

B. Eskrim: Eskrim müsabakaları kapalı alanda, 18 m uzunlukta ve 1,52 m arası genişlikte, alüminyum kaplı özel salonlarda yapılır. Her yarışmacının diğer tüm yarışmacılarla tek tek karşılaştığı müsabakalarda çift dürtmeler geçersizdir. Sadece tek dokunuş yapılır. Giyim, uluslar arası eskrim kurallarına uygun olmalıdır. Karşılaşmalarının yüzde yetmişini kazanan yarışmacıya 1000 puan verilir. Bu yüzdenin altında kalan yarışmacıya daha az, üstünde olana daha fazla puan verilir. Her galibiyetin puanı, yarışmacı sayısına bağlı olarak değişir.

C. Yüzme: Yarışmaların 3. günü yapılan yüzme yarışlarında, sporcular 200 m serbest stilde yüzerler. Gruplar hâlinde düzenlenen yüzme yarışlarında, yarışı erkekler 2 dakika 30 saniye, bayanlar 2 dk 40 saniyede tamamladıkları takdirde 1000 puan alırlar. Bu sürelerden saniyenin onda biri kadar iyi derece elde etmek 1 puan getirir. Sürelerin salise bölümündeki rakamlar en yakın ondalık dilime yuvarlanır. İki kez hatalı çıkış yapan veya turunu tamamlarken havuzun bitimindeki duvara dokunmayan sporcuya 40 ceza puanı verilir.

Yüzme, pentatlondaki spor dalları içinde, belli bir yaştan sonra yüksek seviyede gelişme kaydedilmesi en zor dal olarak kabul edilir. Bu nedenle pentatlon sporcuları genellikle yüzücülük geçmişi olan sporculardır.

D. Binicilik: Yarışmacıların bineceği atların kura ile belirlendiği yarışlarda, sporcuların atlarıyla uyum sağlayabilmeleri için yarış öncesinde 20 dakikalık bir süre ve 5 deneme atlayışı hakkı verilir. Yarışmacılar, 12 adet engel bulunan 350-450 metre arası uzunluktaki parkuru belirlenen sürede tamamladıkları takdirde 1200 puan alırlar (bu süre 1 dk ile 1 dk 17 saniye arasında değişir). Yükseklikleri en fazla 1.20 m olan 12 engelden birinde çift, birinde üç atlayış yapıldığı için yarışmacı toplam 15 atlayış yapar. Yarışmacıların, yarış sırasında hata yapmaları hâlinde, hatanın önemine göre 1200 puandan kesinti yapılır. Puan kesintisi yapılan durumlar şunlardır:

a. Parkuru standart zamanın üzerinde bitiren yarışmacıdan, standart zamanın fazlası olan her saniye için 4 puan (Parkur, standart zamanın en fazla 1 dakika üzerinde sürede bitirilmelidir. Aksi takdirde yarışmacıdan toplam 240 puan düşürülür ve atlamadığı her engel için kendisine 80 puan ceza verilir.),

b. Yarışmacının devirdiği her engel için 28 puan,

c. Atın binicisinin ya da her ikisinin birden devrilmesi durumunda 40 puan (Düşme olayı tekrarlanırsa o yarışmacı için binicilik müsabakası sona erer ve 300 de ceza puanı alır.),

d. Atın engeli aşmak istememesi durumunda 40 puan (Atın engeli ikinci kez aşmak istememesi hâlinde yarışmacı diğer engele geçer ve atlamadığı her engel için 80 puan ceza alır.),

e. Atın engeli aşmak istememesi durumunda engel devrilirse 60 puan kesinti yapılır.

E. Kros (Kır Koşusu): Yarışmaların son günü yapılan kros müsabakalarında sporcular, engebeli bir arazide 3 km boyunca koşarlar. Yarışmanın yapılacağı sabah, yarışmacılara arazinin yükseltilerini gösteren birer harita verilir. Daha önceki dört dalda en yüksek puanı toplamış sporcu ilk çıkışı yapar; ardından diğer sporcular, sahip oldukları puanlar dikkate alınarak belirlenen süre aralıklarıyla teker teker çıkış yaparlar. Bu "handikap sistemi" sayesinde, kır koşusunda varış çizgisini ilk sırada geçen yarışmacı, pentatlonu da kazanmış olur. Hatalı çıkış yapan yarışmacı, geri dönerek çıkışını tekrarlar; fakat ilk çıkışında işletilen süre üzerinden değerlendirilir. Modern pentatlon yarışları, 1948’de kurulan Uluslar Arası Modern Pentatlon ve Biatlon Birliği (Union Internationale de Pentathlon Moderne Et Biathlon-UIPMB) kurallarına göre ve her dal için ayrı ayrı uluslar arası kurullar tarafından yönetilir. Pentatlon, her günü sürprizlerle dolu bir yarış şeklidir. Yarışların ilk gününde kimin kazanacağını tahmin etmek çok zordur. Örneğin; çok iyi bir pentatloncu, kurada kendisine huysuz bir atın çıkması durumunda binicilik bölümünde puan kaybedebilir.

Yarışmacının bir daldan atılması ya da çekilmesi, diğer dallara devam etmesine engel değildir. Fakat o daldan "0" puan almış kabul edilir. Eşitlik durumlarında daha fazla birinciliği olan yarışmacı ya da takım yarışı kazanır. İlk gün dışında her gün doping kontrolü yapılan pentatlon müsabakalarında, doping yapmanın cezası diskalifiyedir.

1996 ve 2000 Olimpiyatları’nda takım müsabakaları yapılmamış, 2000 Sydney Oyunları’nda bireysel bayanlar yarışmalarına yer verilmiştir. Bu dalın ilk şampiyonu, Büyük Britanya adına yarışan Stephanie Cook olmuştur. Her yıl düzenlenen Dünya şampiyonaları’nda ise takım müsabakalarına da yer verilmektedir.

Bayrak yarışı şeklindeki takım yarışmalarında 3 kişiden oluşan takımlarda her sporcu 10 atış yapar, diğer her takımdan bir yarışmacıyla eskrimde karşılaşır, 100 m yüzer, binicilikte 8 atlayış yapar ve 1 km koşar.

MODERN PENTATLONDA OLİMPİYAT ŞAMPİYONLARI

Takım

Bireysel (Bayanlar)